درس 1 · A2

حالت داتیو Dativ

پیش‌نیاز: Nominativ و Akkusativ · گام بعدی: حروف اضافه با Dativ

این گرامر چیست؟

Dativ حالتی دستوری است که معمولاً گیرنده، مخاطب یا فردی را نشان می‌دهد که نتیجهٔ یک عمل به او می‌رسد. در جملهٔ Ich gebe dem Kind einen Apfel، سیب مفعول مستقیم و در Akkusativ است، اما کودک دریافت‌کننده و در Dativ قرار دارد. ترجمهٔ فارسی اغلب با «به» یا «برای» به تشخیص کمک می‌کند، ولی نباید فقط به ترجمه تکیه کرد؛ فعل و حرف اضافه تعیین می‌کنند کدام حالت لازم است. پرسش wem? یعنی «به چه کسی؟» ابزار مطمئن‌تری برای یافتن این نقش است.

مهم‌ترین تغییر در آرتیکل‌ها رخ می‌دهد: der به dem، das به dem، die مفرد به der و die جمع به den تبدیل می‌شود. اسم جمع در Dativ معمولاً یک ‎-n اضافی می‌گیرد، مگر اینکه از قبل به n یا s ختم شود: mit den Kindern، اما mit den Autos. آرتیکل‌های نامعین نیز از همین الگو پیروی می‌کنند: einem Mann، einer Frau و einem Kind. ضمیرها شکل ویژه دارند: mir، dir، ihm، ihr، uns، euch، ihnen و Ihnen. صفت پیش از اسم نیز پایان متناسب می‌گیرد؛ برای نمونه mit einem alten Freund یک گروه کامل Dativ است.

گروهی از فعل‌ها همیشه متمم Dativ می‌گیرند؛ helfen، danken، gefallen، gehören، fehlen و antworten از مهم‌ترین آن‌ها هستند. افزون بر این، حروف اضافه aus، bei، mit، nach، seit، von و zu همیشه Dativ می‌خواهند. بنابراین در mit dem Bus یا bei meiner Schwester، انتخاب حالت ناشی از حرف اضافه است، نه مفهوم گیرنده. در جمله‌هایی با دو مفعول، ترتیب معمول این است که ضمیر پیش از اسم بیاید؛ Ich gebe ihm das Buch. اگر هر دو اسم باشند، Dativ اغلب پیش از Akkusativ می‌آید. با این حال، تأکید و شناخته‌بودن اطلاعات می‌تواند ترتیب را تغییر دهد؛ پس ابتدا الگوی خنثی را یاد بگیرید و سپس نمونه‌های واقعی را مقایسه کنید.

دقیقاً چه زمانی استفاده می‌شود؟

Dativ برای گیرندهٔ هدیه، پیام یا اطلاعات؛ برای متمم فعل‌هایی مانند helfen و gefallen؛ و پس از حروف اضافهٔ ثابت مثل mit، bei و zu استفاده می‌شود. در هر مورد عامل تعیین‌کننده متفاوت است: نقش گیرنده، الزام فعل یا الزام حرف اضافه.

ساختار جمله

فاعل + فعل + متمم Dativ + مفعول Akkusativ | der→dem · die→der · das→dem · جمع die→den (+n)

نوع	مذکر	خنثی	مؤنث	جمع
معرفه	dem Mann	dem Kind	der Frau	den Kindern
نامعین	einem Mann	einem Kind	einer Frau	—
ضمیر	ihm	ihm	ihr	ihnen

نکته‌های مهم و استثناها

اسم جمع پس از den معمولاً ‎-n می‌گیرد: den Gästen، den Kindern؛ اما den Autos بدون n اضافه.
افعال helfen، danken، gefallen، gehören، fehlen و antworten متمم Dativ می‌خواهند.
aus، bei، mit، nach، seit، von و zu همیشه Dativ می‌سازند.
اگر متمم Dativ ضمیر باشد، معمولاً پیش از مفعول اسمی می‌آید: Ich schicke ihm die Datei.

مثال‌های آموزشی

Die Ärztin erklärt dem Patienten die Behandlung.پزشک درمان را برای بیمار توضیح می‌دهد.بیمار دریافت‌کنندهٔ اطلاعات و dem Patienten در Dativ است.

Kannst du mir bitte den Schlüssel geben?می‌توانی لطفاً کلید را به من بدهی؟mir ضمیر Dativ برای گیرنده است.

Wir fahren mit dem Bus zum Bürgeramt.ما با اتوبوس به اداره خدمات شهروندی می‌رویم.mit همیشه Dativ می‌گیرد؛ dem Bus شکل مذکر است.

Dieses Lied gefällt meiner Großmutter sehr.مادربزرگم این ترانه را خیلی دوست دارد.gefallen شخصِ پسندکننده را در Dativ می‌آورد.

Seit einem Monat arbeitet sie in der neuen Abteilung.او یک ماه است در بخش جدید کار می‌کند.پس از seit عبارت زمانی در Dativ می‌آید.

Der Nachbar hilft den Kindern bei den Hausaufgaben.همسایه به بچه‌ها در انجام تکالیف کمک می‌کند.helfen با Dativ می‌آید و جمع Kind به den Kindern تبدیل می‌شود.

Ich antworte der Kundin noch heute.همین امروز به مشتری پاسخ می‌دهم.antworten متمم Dativ می‌خواهد؛ die Kundin به der Kundin تبدیل می‌شود.

Das rote Fahrrad gehört meinem Bruder.دوچرخه قرمز متعلق به برادرم است.gehören مالک را در Dativ نشان می‌دهد.

اشتباه‌های رایج فارسی‌زبان‌ها

~~Ich helfe den Mann.~~

Ich helfe dem Mann.

helfen همیشه Dativ می‌خواهد؛ آرتیکل مذکر dem است.

~~Wir fahren mit der Auto.~~

Wir fahren mit dem Auto.

Auto خنثی است و پس از mit آرتیکل dem می‌گیرد.

~~Sie gibt die Kinder Süßigkeiten.~~

Sie gibt den Kindern Süßigkeiten.

گیرنده جمع در Dativ با den و n جمع ساخته می‌شود.

~~Das Kleid gefällt mich.~~

Das Kleid gefällt mir.

شخصی که چیزی را می‌پسندد با ضمیر Dativ یعنی mir می‌آید.

تمرین با پاسخ تشریحی

جای‌خالیIch danke _____ Lehrerin. (die)
انتخاب گزینهWir kommen mit (der / dem) Zug.
اصلاح جملهاصلاح کنید: Er antwortet die Kollegen sofort.
جای‌خالیDie Suppe schmeckt _____ nicht. (ich)
ساخت جملهبسازید: die Mutter / dem Kind / eine Geschichte / erzählen
تبدیلضمیر جایگزین کنید: Ich gebe der Frau den Brief.
انتخاب حالتکدام درست است؟ bei meinen Freunden / bei meine Freunde
ترجمهترجمه کنید: این کتاب متعلق به پدرم است.

جمع‌بندی

Dativ اغلب گیرنده یا شخص بهره‌مند را نشان می‌دهد.
آرتیکل‌های اصلی Dativ عبارت‌اند از dem، der، dem و den.
فعل‌ها و حروف اضافهٔ ثابت می‌توانند Dativ را الزامی کنند.
در جمع Dativ معمولاً به خود اسم نیز n افزوده می‌شود.